هنگام خرید از یک تأمینکننده، عبارتهایی مثل «تحویل FOB» یا «قیمت CIF» زیاد میشنوید؛ اما آیا میدانید دقیقاً چه کسی هزینه حمل و بیمه را میپردازد و مسئولیت کالا کی از فروشنده به شما منتقل میشود؟ این مسائل را قواعد Incoterms 2020 اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) مشخص میکند. در این مقاله همه شرایط رایج را ساده و کاربردی توضیح میدهیم.
خلاصه مدیریتی:
- Incoterms مسئولیت، هزینه و ریسک را بین خریدار و فروشنده تقسیم میکند؛ آخرین نسخه ۲۰۲۰ است.
- برای حمل زمینی فقط از شرایط گروه «هرگونه حمل» (FCA، CPT، CIP و…) استفاده کنید.
- شرط تحویل باید در قرارداد بهصورت صریح ذکر شود، نه شفاهی.
- گمرک ایران صرفنظر از شرط تحویل، عوارض را بر اساس ارزش CIF محاسبه میکند.
Incoterms چیست؟
Incoterms مجموعه قواعد استاندارد بینالمللی است که وظایف، هزینهها و ریسک طرفین در قراردادهای خریدوفروش بینالمللی را تقسیم میکند. آخرین نسخه، Incoterms 2020 است و ۱۱ شرط تحویل را در دو گروه کلی پوشش میدهد.
نکته: Incoterms قرارداد حمل نیست، بخشی از قرارداد فروش است. انتخاب شرط تحویل، مستقیم روی تعیین مسئولیت ترخیص، حمل و بیمه اثر میگذارد و باید در قرارداد قید شود.
دو گروه اصلی شرایط تحویل
گروه «هرگونه حمل» (Any Mode) — مناسب همه روشها
این شرایط برای حمل زمینی، دریایی، ریلی و هوایی کاربرد دارند:
| شرط | توضیح کوتاه |
|---|---|
| EXW | تحویل در محل فروشنده؛ همه هزینهها با خریدار |
| FCA | تحویل به حملکننده تعیینشده توسط خریدار |
| CPT | حمل پرداختشده تا مقصد، بدون بیمه |
| CIP | حمل و بیمه پرداختشده تا مقصد |
| DAP | تحویل در نقطه مقصد، بدون تخلیه |
| DPU | تحویل در محل مقصد بههمراه تخلیه |
| DDP | تحویل با پرداخت حقوق و عوارض در مقصد |
گروه «حمل دریایی و آبی» (Sea & Inland Waterway)
این شرایط فقط برای حمل با کشتی یا بارج کاربرد دارند:
| شرط | توضیح کوتاه |
|---|---|
| FAS | تحویل در کنار کشتی در بندر مبدأ |
| FOB | تحویل روی عرشه کشتی؛ انتقال ریسک هنگام بارگیری |
| CFR | هزینه حمل پرداختشده تا بندر مقصد، بدون بیمه |
| CIF | هزینه حمل و بیمه پرداختشده تا بندر مقصد |
کدام شرط برای تجارت شما مناسب است؟
انتخاب شرط تحویل به سطح تجربه و کنترل شما بستگی دارد:
- EXW یا FCA: اگر کنترل بیشتری بر حمل و ترخیص میخواهید و با فرآیند آشنا هستید.
- CIF یا CIP: اگر میخواهید تأمینکننده ترک، حمل و بیمه را هماهنگ کند و شما فقط در مقصد پیگیر باشید.
- DDP: اگر نمیخواهید درگیر ترخیص مقصد شوید، اما توجه کنید که این شرط، مسئولیت و ریسک سنگینی به فروشنده میدهد و معمولاً قیمت بالاتری دارد.
نکته مهم برای واردات از ترکیه: در حمل زمینی، شرایط دریایی مانند FOB و CIF قابل استفاده نیستند. برای کامیون، از شرایط گروه «هرگونه حمل» (FCA، CPT، CIP و…) استفاده کنید. در راهنمای جامع واردات از ترکیه این تفاوت را در عمل میبینید.
تأثیر Incoterms بر ارزش گمرکی و عوارض
بسیاری از بازرگانان تصور میکنند با انتخاب EXW، گمرک هم فقط ارزش فاکتور را میگیرد؛ اما این اشتباه است. گمرک ایران عوارض را بر اساس ارزش گمرکی CIF محاسبه میکند و صرفنظر از شرط تحویل قرارداد، هزینه حمل و بیمه را به ارزش کالا اضافه میکند.
| قرارداد | ارزش فاکتور | مبنای عوارض گمرک |
|---|---|---|
| EXW | فقط قیمت کالا | قیمت + حمل + بیمه (ساخت CIF) |
| FOB | قیمت + حمل داخلی مبدأ | قیمت + حمل بینالمللی + بیمه |
| CIF | قیمت + حمل + بیمه | همان ارزش فاکتور (معادل CIF) |
بنابراین شرط تحویل، قیمت نهایی و تقسیم ریسک را عوض میکند، اما عوارض گمرکی همیشه بر اساس ارزش CIF ساخته میشود.
سوالات متداول
تفاوت FOB و CIF چیست؟
در FOB ریسک هنگام بارگیری روی کشتی به خریدار منتقل میشود و حمل و بیمه با خریدار است؛ در CIF فروشنده حمل و بیمه را پرداخت میکند.
آیا در حمل زمینی میتوان از FOB استفاده کرد؟
خیر. شرایط گروه دریایی فقط برای حمل کشتی و بارج است؛ در حمل کامیون از FCA یا CPT و… استفاده کنید.
Incoterms 2020 با نسخه قبلی چه تفاوتی دارد؟
نکات اصلی شامل جایگزینی DAT با DPU و جزئیات بیشتر در FCA و CIP است. برای قراردادهای جدید حتماً به نسخه ۲۰۲۰ اشاره کنید.
شرط تحویل روی مجوزها و مدارک اثر دارد؟
بهصورت غیرمستقیم بله؛ تعیین مسئولیت ترخیص مبدأ/مقصد و مجوزهای استاندارد و بهداشت در قرارداد با شرط تحویل هماهنگ میشود.
جمعبندی
انتخاب درست Incoterms، هم تقسیم عادلانه ریسک را تضمین میکند و هم از سوءتفاهمهای پرهزینه در قرارداد جلوگیری میکند. با شناخت گروههای هرگونه حمل و دریایی و تأثیر آن بر هزینه تمامشده کالا و ارزش گمرکی، قراردادهای شفافتری میبندید. تیم ویرا فرابر لجستیک در تنظیم قرارداد حمل و انتخاب شرط تحویل مناسب مسیر شما را همراهی میکند.
